Khi tạo dựng kiến trúc, người ta thường liên tưởng tới hình khối, không gian, ánh sáng. Và để hiện thực hóa được ba yếu tố đó chúng ta cần phải có vật liệu. Đây như là hai vế của một phương trình mà nhiều kiến trúc sư bắt đầu đồ án từ cái vế thứ hai.

Cho tới thế kỷ 19, người ta thường dùng các vật liệu địa phương như gạch, đá, gỗ… để tạo dựng kiến trúc. Nhưng Cuộc cách mạng công nghiệp ở thế kỷ này tại châu Âu đã đưa ra một cách nhìn nhận mới khi vật liệu thép được sản xuất hàng loạt và ứng dụng trong kiến trúc. Trước tiên phải kể đến các nhà máy được xây dựng bằng vật liệu này. Toàn bộ dây chuyền sản xuất được nghiên cứu lại để cho phù hợp với không gian mới. Chính những bước nhịp của hệ khung có khẩu độ lớn đã làm thay đổi hoàn toàn việc bố trí các công năng bên trong. Với sức chịu tải lớn mà trọng lượng lại nhẹ hơn gạch và đá, kết cấu thép đã tạo ra những hình thái kiến trúc hoàn toàn mới lạ. Hàng loạt các công trình được đưa vào ứng dụng như các cây cầu, nhà ga, bưu điện, mái che lối đi bộ, các toà nhà cao tầng… và đặc biệt, những công trình lần đầu xuất hiện ở thế kỷ 19 như siêu thị hay tòa nhà hội chợ triển lãm quốc tế.

Việc sử dụng kết cấu thép đã giải phóng không gian bên trong. Các công trình có sự kết hợp giữa thép và kính đã tạo ra một cảm giác nhẹ nhàng, có điểm nhìn xuyên suốt. Và đặc biệt ánh sáng thay đổi hoàn toàn so với kiến trúc trước đây. Đây là những luận điểm đã ảnh hưởng trực tiếp đến các kiến trúc sư hiện đại đầu thế kỷ 20. Ngoài ra, hệ tư tưởng “hình thái phụ thuộc kết cấu” (form follows structure) đã theo nhiều thế hệ kiến trúc sư trong công việc sáng tác của mình. Để tìm hiểu lịch sử kiến trúc thế kỷ 20, chúng ta không thể bỏ qua trào lưu ứng dụng vật liệu thép ở thế kỷ 19. Điều rất quan trọng trong việc thúc đẩy công tác sáng tạo đi đúng hướng, đó là tính tiếp nối liên tục giữa các thế hệ, dựa trên một nền tảng lý luận rõ ràng.

Tháng 4 này, CLB Điện ảnh Kiến trúc sẽ giới thiệu tới các bạn một trong những kỹ sư tài năng nhất thế kỷ 19, Gustave Eiffel. Ông đã trở thành huyền thoại khi để lại dấu ấn của mình khắp nơi trên thế giới. Chính ông là tác giả của cây cầu Trường Tiền bắc qua sông Hương ở Huế (1897-1899) và hệ mái thép của toà nhà Bưu điện trung tâm Sài Gòn (1886-1891). Ông không chỉ đơn thuần là một kỹ sư, mỗi công trình của mình ông luôn đi tìm vẻ đẹp hoàn hảo khi sáng tạo ra những giải pháp kết cấu đầy ấn tượng. Cũng phải biết rằng vai trò của người kỹ sư rất quan trọng trong việc tạo hình kiến trúc cho các công trình bằng thép ở thế kỷ này.

Các bạn sẽ xem một tổ hợp phim tài liệu nói về công trình gây nhiều tranh cãi nhất của ông, nó đã trở thành biểu tượng của thành phố Paris, đó chính là toà tháp mang tên ông, Eiffel. Các phim này được thực hiện nhân kỷ niệm 120 năm ngày khánh thành tháp Eiffel (1889-2009). Các bạn sẽ biết được không chỉ lịch sử của công trình mà còn rất nhiều thông tin bổ ích khác như khám phá nhiều chi tiết kỹ thuật, phương pháp bảo tồn, những thách thức cho các kiến trúc sư hiện nay khi tạo thêm các nhà hàng trong toà tháp…, và đặc biệt công việc tiếp quản và quản lý một công trình lịch sử với hơn 7 triệu khách tham quan hàng năm.

Ngoài ra, một số công trình tiêu biểu khác của Gustave Eiffel cũng được đề cập đến. Đặc biệt là bức tượng Nữ thần Tự do, một món quà của nước Pháp tặng nước Mỹ, mà hệ kết cấu cũng do chính ông tính toán. Tất cả các phóng sự được thực hiện bởi chương trình truyền hình văn hoá nổi tiếng của Pháp “Des racines et des ailes” (Tạm dịch: Hiểu nguồn gốc để chắp cánh cho tương lai)!