Điện ảnh là một thế giới đa ngôn ngữ, môn nghệ thuật của nhiều môn nghệ thuật. Thông qua môn nghệ thuật thứ 7 này, ta có thể bàn luận ngay cả về nguyên lý thiết kế kiến trúc. Một mối liên hệ mà ít khi chúng ta liên tưởng tới. Khi làm phim, không có một bộ phim nào không sử dụng các bối cảnh kiến trúc và đô thị. Nhiều đạo diễn coi những bối cảnh đó quan trọng không kém diễn biến tâm lý nhân vật. Sự nhìn nhận sâu sắc của họ về xã hội và văn hoá được thể hiện qua sự tương tác giữa con người với không gian kiến trúc và đô thị là một bài học bổ ích cho những người làm công tác thiết kế. Những bài học thường không có trong các bài giảng tại các trường dậy kiến trúc.

 

Vào trung tuần tháng 3, CLB điện ảnh kiến trúc đã đề cập tới “gated community”, một loại mô hình đô thị rất thịnh hành tại các nước đang phát triển, thông qua bộ phim “La Zona”. Tháng 7 này, CLB muốn hướng tới một phần tử của đô thị, đó là khoảng không gian trước nhà. Luôn là nơi tạo ra cơ hội gặp gỡ của người dân, đây là một không gian công cộng quan trọng của thành phố. Ta có thể nhận thấy tính đặc trưng của không gian này ở các đô thị của mọi vùng văn hoá. Nó còn mang tên riêng như “stoep” ở Hà lan hay “otla” ở Ấn độ.

 

Bộ phim “Gran Torino” của đạo diễn kiêm diễn viên Klint Eastwood là một ví dụ tuyệt vời để nói lên sự quan trọng của không gian này. Câu chuyện kể về một cựu chiến binh Mỹ rất phân biệt chủng tộc. Sau khi tham gia chiến tranh tại Hàn quốc, ông về làm việc tại nhà máy ô tô Ford và hài lòng nghỉ hưu khi chủ sở hữu chiếc xe Gran Torino của hãng. Tính phân biệt chủng tộc bị đẩy lên đỉnh điểm khi chung sống bên cạnh nhà ông là một gia đình tị nạn người Hmong (gốc Việt nam). Và ông phát hiện ra Thao, người con trai của gia đình này, có ý định ăn trộm ô tô của mình.

 

Bộ phim lấy bối cảnh chính ở khoảng sân trước nhà, một không gian điển hình của quy hoạch Mỹ. Cũng chính vì không có rào ngăn ở đây mà đã tạo ra cơ hội làm ông dần dần có thiện cảm với gia đình Thao và nhận ra cậu ta đang bị một băng đảng tội phạm ép buộc làm việc xấu. Bộ phim kết thúc khi ông thay đổi cách nhìn nhận của mình và hy sinh cho chính nghĩa để đáp lại tình cảm của những người hàng xóm.

 

Tính nhân bản của một thành phố phụ thuộc rất nhiều vào những không gian công cộng. Bộ phim sẽ là cơ hội để chúng ta thảo luận về đề tài này nói chung và không gian trước nhà nói riêng. Khi mà không gian này đang có chiều hướng bị “đóng lại” trong các khu đô thị mới. Một xu hướng kiến trúc mới do các kiến trúc sư sáng tạo ra hay thực ra họ đang phải đáp ứng cho một lối sống cá nhân hoá đang ngày càng phát triển trong xã hội Việt Nam?