“Điện ảnh kiến trúc” là một trong những hoạt động nghiên cứu của VUUV. Đồng thời, VUUV chịu trách nhiệm chính nội dung của Câu lạc bộ Điện ảnh kiến trúc. Đây là chương trình hợp tác với các đơn vị chuyên về kiến trúc và văn hoá như Ashui, Trung tâm giao lưu văn hoá phổ cổ Hà Nội, Viện kiến trúc quốc gia, Trung tâm văn hoá Heritage Space và Salon văn hoá cà phê thứ 7… Năm 2015, chúng tôi giới thiệu những bộ phim về chủ đề Đô thị vị nhân sinh, để từ đó ta có cơ hội bàn luận về sự phát triển của đô thị Việt Nam.

Các bạn thân mến, thế là CLB điện ảnh kiến trúc đã được tròn một tuổi. Một năm thật nhiều cảm xúc mà nhờ vào điện ảnh, chúng ta khám phá ra rất nhiều câu chuyện về kiến trúc và đô thị. Hơn 10 thành phố ở khắp châu lục trên thế giới đã được các đạo diễn tài năng thể hiện. Mỗi người có một góc nhìn khác nhau nhưng suy cho cùng vẫn chung một quan điểm, đó là sự miêu tả cuộc sống của con người trong những thành phố đó.

Sự nhìn nhận sâu sắc về cuộc sống đã được các đạo diễn “dàn cảnh” một cách tinh tế trong các không gian kiến trúc và đô thị là bài học tuyệt vời cho những người làm công tác thiết kế. Chúng ta có thể điểm lại như tình hàng xóm được thiết lập nhờ khoảng sân trước nhà “mở”, một dạng quy hoạch điển hình ở Mỹ, trong phim Gran Torino. Các không gian chật hẹp ở thành phố Tokyo đã tạo ra các cơ hội cho người dân có cơ hội gặp gỡ nhau nhiều hơn trong phim Intercarary Space. Những khu nhà giàu được xây kín có lính canh bảo vệ (gate community) đang được ứng dụng trong các nước đang phát triển, đã vô tình trở thành những “nhà tù” cho chính những con người sống trong đó. Đạo diễn Rodrigo Pla thể hiện rất thành công sự trớ trêu này trong phim La Zona. Rồi những cảnh quay miêu tả lối sống, phong tục tập quán của người dân thành phố “vĩnh hằng” trong phim Roma của đạo diễn Federico Felini, …vv. Mỗi bộ phim là một bài học bổ ích về sự tương tác giữa con người và không gian kiến trúc – đô thị. Bài học về “bản sắc văn hoá” !

Trong khi năm ngoái chúng ta có cơ hội nói về chủ đề “Đô thị vị nhân sinh” thì năm nay CLB muốn quay về lịch sử, nói chính xác hơn là “Lịch sử kiến trúc”. Sự quan trọng của lịch sử như thế nào chúng ta ai cũng biết. Tuy đây là một môn học được giảng dậy trong các trường đại học kiến trúc, nhưng chúng tôi muốn đóng góp thêm một số thông tin hữu ích, cũng như phát động phong trào cho việc chú trọng tới bộ môn này.

Chương trình sẽ dựa trên những phim tài liệu, mỗi phim nói về một kiến trúc sư. Chúng tôi chọn thời kỳ từ cuối thế kỷ XIX cho tới ngày nay, lấy trọng tâm vào thế kỷ XX. Đây là thế kỷ mà kiến trúc có nhiều sự biến đổi nhất, nhiều sự thử nghiệm nhất. Các kiến trúc sư có nhiều tự do nhất. Vậy đâu là những cách tiếp cận của họ? Bài học kinh nghiệm nào rút ra được từ đó? Và đâu là kiến trúc của ngày mai?

Chúng ta sẽ thấy những kiến trúc sư cuối thế kỷ XIX sử dụng vật liệu thép, khi nền công nghiệp của vật liệu này bắt đầu phát triển, những kiến trúc sư của chủ nghĩa hiện đại, những kiến trúc sư của chủ nghĩa không tưởng (utopie) thập niên 60, những kiến trúc sư trong hệ thống starchitect, những kiến trúc sư Nhật bản lấy “ý nghĩa” của không gian làm cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, và những kiến trúc sư đang đối mặt với các vấn đề xã hội và môi trường. Trong số đó tất nhiên không thể thiếu những gương mặt của các nữ kiến trúc sư, tuy tỷ lệ nhỏ những cũng đầy tài năng.

Một năm mới đang chờ đợi chúng ta với nhiều tư liệu bổ ích, được thực hiện bởi những nhà làm phim hàng đầu thế giới. Chúng tôi xin thông báo chính thức chủ đề của năm nay: “Kiến trúc sư, cuộc đời và tác phẩm”. CLB hân hạnh chào đón các bạn, nơi dành cho tất cả những ai có lòng đam mê nghề nghiệp và mong muốn chia sẻ kiến thức.

Các bạn thân mến,

Thế là CLB Điện ảnh Kiến trúc đã kết thúc năm thứ hai. Với chủ đề “Kiến trúc sư, cuộc đời và tác phẩm”, mười tám cuốn phim được trình chiếu trong năm qua đã mang lại cho chúng ta nhiều thông tin bổ ích về lịch sử phát triển kiến trúc từ cuối thế kỷ 19 cho tới nay. Không chỉ là những tài liệu phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu, những cuốn phim đưa chúng ta tới nhiều cung bậc cảm xúc mà chỉ có điện ảnh mới thể hiện được. Với tài năng của các đạo diễn, những câu chuyện về kiến trúc được tạo dựng bằng ngôn ngữ của điện ảnh.

Một trong những điều hay nhất và cũng như đã nêu ở tiêu đề “Kiến trúc sư, cuộc đời và tác phẩm”, đó là trong mỗi cuốn phim, các đạo diễn cho chúng ta thấy phần nào cuộc đời của mỗi kiến trúc sư, về cách cảm nhận cuộc sống khi họ còn rất trẻ, cái nhiều khi đã ảnh hưởng tới tư duy kiến trúc của họ sau này. Frank Gehry trải qua tuổi thơ của mình trong cửa hàng đồ ngũ kim của ông nội. Sau này một trong những nguyên lý thiết kế của ông là “assemblage” (công trình là sự lắp ghép, tổ hợp bởi những mảng miếng với sự đa dạng của vật liệu). Norman Foster đam mê công nghệ và thích thú với những chi tiết cấu tạo từ nhỏ. Ông trở thành kiến trúc sư high-tech hàng đầu thế giới. Zaha Hadid mê toán học, và bà đã sáng tạo ra kiến trúc “parametric” rất riêng của mình. Samuel Mockbee sống trọn tuổi thanh niên khi nước Mỹ đang trong thời kỳ chống phân biệt chủng tộc mạnh mẽ nhất. Cả cuộc đời ông chỉ thiết kế kiến trúc cho những người da màu nghèo khổ…etc.

Mỗi chúng ta đều có kinh nghiệm sống rất riêng của mình. Điều quan trọng là chúng ta phải biết khai thác khả năng tiềm ẩn đó. Lúc đó chúng ta làm những điều thật với mình nhất. Dẫn đến những công việc mà chúng ta làm sẽ mang hơi thở địa phương nơi chúng ta sống và cảm thụ. Bản sắc văn hóa sẽ đến một cách tự nhiên không bị khiên cưỡng. Và đặc biệt chúng ta sẽ không mắc phải căn bệnh “copy” rất dễ trong thời đại “hình ảnh” ngày nay.

Bước sang tuổi thứ ba năm 2017, CLB điện ảnh kiến trúc hướng tới vấn đề rất thời sự hiện nay là “Phát triển bền vững”. Thực ra năm đầu tiên CLB nói tới “Đô thị vị nhân sinh” và năm thứ hai quan tâm tới “Lịch sử”, nếu hiểu một cách sâu xa thì đây đều thuộc phạm trù về “Phát triển bền vững”. Nhưng năm nay CLB muốn đặt vấn đề một cách trực tiếp hơn. Đặc biệt tìm mối tương quan của kiến trúc và đô thị với vấn đề này.

Mỗi cuốn phim mang một chủ đề riêng biệt: Đâu là những giải pháp để đưa thiên nhiên vào kiến trúc (Biophilic Design)? Thành phố tương lai cần những điều kiện gì? Đâu là cuộc chiến của xe đạp chống lại ô tô? Xây dựng trường học cho trẻ em nghèo chỉ xây một ngôi trường mới hay còn phải nghĩ tới công tác giáo dục sau đó? Xây nhà cộng đồng có ảnh hưởng thế nào tới những dân tộc thiểu số? Vật liệu nào mang tính bền vững?…

Đây cũng là cơ hội để chúng ta tiếp nhận những ý kiến tranh luận của nhiều chuyên gia trong mọi lĩnh vực nói về “Phát triển bền vững”: Những chính trị gia quan tâm gì đến vấn đề này? Những nghệ sĩ muốn thực hiện những tác phẩm nghệ thuật mang tính xã hội thì cách tiếp cận vấn đề như thế nào?…

Tất nhiên chủ đề chính vẫn tập trung về kiến trúc, nhưng CLB muốn có một cái nhìn mở và bao quát hơn về vấn đề của thế kỷ 21 này. Tuy nhiên do thời gian hạn chế (mỗi tháng 1 phim), nên CLB chỉ chọn ra những phim tiêu biểu nhất. CLB Điện ảnh Kiến trúc xin chính thức thông báo tới tất các bạn chủ đề của năm nay: “Kiến trúc và Phát triển bền vững” (Architecture & Sustainability)!

Một năm mới đang chờ đợi chúng ta với nhiều thông tin bổ ích, kinh nghiệm từ những giải pháp về “Phát triển bền vững” đã thành công trên thế giới. Những bộ phim đã giành nhiều giải thưởng quốc tế của những nhà làm phim chuyên nghiệp. Hãy đến CLB Điện ảnh Kiến trúc để tranh luận nhiều hơn nữa, chủ đề năm nay không chỉ dành riêng cho kiến trúc sư. Thực ra kiến trúc không bao giờ chỉ dành riêng cho kiến trúc sư cả…, Và như chúng ta biết, để giữ cho trái đất này bền vững thì trách nhiệm thuộc về từng cá thể sống trên đó!